Ołtarz główny Dodano: 2011-04-18 08:23:17

W bieżącym miesiącu obchodzić będziemy święta Wielkiej Nocy. Jest to dobra okazja aby napisać kilka słów na temat kolejnych ołtarzy głównych w farze, a tym samym przybliżyć historię obecnego tryptyku, wykonanego przez wronieckiego artystę plastyka, Witolda Siwińskiego; tym bardziej, że jedna z rzeźbionych kwater przedstawia scenę zmartwychwstania.

Parafia we Wronkach prawdopodobnie istniała już w XI wieku, natomiast obecny, późnogotycki kościół powstał na początku wieku XVI. Najwcześniejsze informacje poświęcone temu kościołowi i jego wyposażeniu (w tym ołtarzom), są zawarte w protokołach powizytacyjnych pochodzących z okresu staropolskiego (1603 – 1785r.). W pierwszej połowie XIX wieku (1817 – 1836), ówczesny właściciel miasta hrabia Henryk Dzieduszycki, ufundował dla kościoła trzy późnoklasycystyczne ołtarze: ołtarz główny poświęcony św. Katarzynie Aleksandryjskiej i dwa boczne, które istnieją do dziś. W latach 1934 – 1936 za sprawą proboszcza Józefa Jasika odremontowano świątynię i z trzech ołtarzy (głównego i dwóch późnobarokowych, podominikańskich znajdujących się do tego czasu przy filarach bocznych) utworzono nowy – eklektyczny – ołtarz główny. W centralnym miejscu tego ołtarza znajdował się obraz Matki Bożej Śnieżnej (Różańcowej), a poniżej umiejscowiono obraz patronki kościoła.

W latach 1954 – 57 dokonano kolejnej zmiany omawianego ołtarza, która wiązała się z dużym remontem kościoła i przywróceniem jego gotyckiego wyglądu. Podczas prac m.in. zrekonstruowano sklepienie w prezbiterium i belkę tęczową.

Projekt zakładał, że nowo powstały ołtarz zostanie ustawiony pod zrekonstruowanym sklepieniem krzyżowo – żebrowym prezbiterium. Najodpowiedniejszą formą ołtarza, która nawiązywałaby do gotyckiego wnętrza był tryptyk w nastawie ołtarzowej. Dzięki temu miały być doskonale widoczne powstałe na ścianie ołtarzowej „spływające żebra”. Tryptyk miał stanąć w odległości jednego metra od ściany (konstrukcja samodzielna o własnej podstawie), a jego skrzydła miały być zamykane.

Ołtarz został zaprojektowany tak, aby stworzyć odpowiednią oprawę dla zabytkowej rzeźby Chrystusa Vir Dolorum (mąż boleści, cierpienia) z ok. 1500 roku.

Tryptyk w stanie zamkniętym, w swym założeniu, miał być barwny, spokojny, oszczędny w złocenia. Po otwarciu – zupełnie odwrotnie, ujawniać się miały bogate złocenia i barwy kontrastujące z surowością wnętrza prezbiterium. Mensa ołtarzowa wraz z podstawą miała być wykonana z szarego marmuru śląskiego i wsparta na czterech słupkach. Poniżej trzy drewniane stopnie. Nastawa ołtarzowa składać się miała z podstawy oraz tryptyku na nim ustawionego. Całość miała być wykonana z drewna dębowego, bejcowanego w kolorze ciemno – oliwkowym. Obrazy na skrzydłach tryptyku jak również rzeźby wewnątrz skrzyni, planowano wykonać w drewnie lipowym.

W pierwotnym zamyśle twórców, tj. W. Siwińskiego i St. Pospieszalskiego, tryptyk miał przedstawiać następujące sceny:

Skrzydła zamknięte (od lewej): Św. Katarzyna w dyspucie z uczonymi w obecności cesarza, Męczeństwo św. Katarzyny, Św. Katarzyna patronka kościoła (z kołem), Św. Małgorzata ze smokiem, Olibriusz namawia św. Małgorzatę do odstępstwa i do małżeństwa, Ścięcie św. Małgorzaty.
Skrzydła otwarte – Zwiastowanie, Epifania, Zmartwychwstanie, Biczowanie, Ukoronowanie Matki Bożej, Ukrzyżowanie, Chrystus w otchłani, Zesłanie Ducha Świętego.

Propozycja ta nie została jednak przyjęta, w konsekwencji czego W. Siwiński dokonał pewnych zmian w projekcie. Zrezygnowano całkowicie z malowideł na zewnętrznych skrzydłach ołtarza, a namalowanie i wyrzeźbione sceny przedstawiają wyłącznie żywot Chrystusa. Zatwierdzony projekt został w całości wykonany przez wronieckiego artystę.

Na mensie ołtarzowej umieszczono srebrne, repusowane tabernakulum wykonane w 1958 roku, również projektu W. Siwińskiego. Na drzwiczkach znajduje się scena przedstawiająca Chrystusa wręczającego św. Piotrowi klucze, a w tle - na szczycie skały - jawi się wroniecka fara.

Ostatni remont kościoła, który zmienił wygląd mensy ołtarza głównego miał miejsce w 1992 roku, za sprawą proboszcza Jerzego Stachowiaka. Nową mensę wykonano z marmuru, a cały ołtarz został cofnięty do ściany.

Do dnia dzisiejszego nie zostały zrealizowane założenia projektu. Skrzydła tryptyku nie są zamykane, nie ma malowideł na ich zewnętrznej stronie, brakuje również ażurowych ornamentów zdobiących skrzynię, jak również kolumienek w narożnikach mensy. Dużym błędem było osadzenie ołtarza na wschodniej ścianie prezbiterium.

W ciągu ostatniego stulecia ołtarz główny (dawniej zwany wielkim) zmieniał się aż trzykrotnie i nie było to wynikiem pożarów, czy zniszczeń wojennych, a koncepcji kolejnych proboszczów.

Ołtarz wroniecki jest bez wątpienia jednym z największych dzieł Witolda Siwińskiego. Artysta, który kształcił się przede wszystkim w technikach malarskich ukazał niezwykłe zdolności i kunszt przy realizacji dzieła, które możemy podziwiać odwiedzając kościół parafialny.

Daria Wajdeman-Waszyńska

(współpraca Piotr Pojasek)

Powyższy szkic ukazał się drukiem w miesięczniku „Goniec Ziemi Wronieckiej” nr 4/2011